REKLAMA

Kujawy Zachodnie – ludzie i wydarzenia


?Warszawskie Dzieci? z Kujaw

Data: 27 września 2015 autor: Edmund Mikołajczak

Jedna z inowrocławskich ulic nosi nazwę Powstańców Warszawy, a z inicjatywy kpt. Wacława Szewielińskiego 1 sierpnia każdego roku uroczyście obchodzimy w Inowrocławiu rocznicę Godziny ?W?. Ta wyjątkowa pamięć znajduje pełne uzasadnienie nie tylko dlatego, że Powstanie Warszawskie jest tak ważne dla wszystkich Polaków, ale również z tego powodu, że walczyli i ginęli w nim Kujawianie. Najczęściej trafiali do stolicy na skutek przymusowych wysiedleń lub z obawy przed represjami, na które najbardziej narażone były rodziny inteligenckie. Wielu nie powróciło już na Kujawy. Spośród poległych na tę chwilę znamy osiemnastu mieszkających lub uczących się przed wojną w Inowrocławiu.

 

Przypomnijmy ich nazwiska, posiłkując się także informacjami opublikowanymi wcześniej przez Tadeusza Tulibackiego, Janusza Brodzińskiego, Piotra Strachanowskiego, Romualda Szymańskiego i Jerzego Wieszczyckiego.

 

Już pierwszego dnia powstania zginął na Rakowcu Tadeusz Rolirad, a nazajutrz niedaleko gmachu Politechniki od serii z karabinu maszynowego padł martwy ppor. Jan Wybrański ps. ?Kanty?. Walczył w szeregach batalionu ?Odwet?. Miał 22 lata. Był synem znanego inowrocławskiego piekarza. W Muzeum Liceum Jana Kasprowicza zachowało się zdjęcie przedstawiające dwóch kilkunastoletnich chłopców idących Królówką. Jednym z nich był właśnie Janek Wybrański, a drugim jego rówieśnik, syn zamordowanego przez Niemców księgarza, Wiesław Knast. Zapisał on wyjątkowo piękną, bohaterską kartę w dziejach powstania, będąc trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. ?Kujawiak? (taki miał pseudonim) wchodził w skład batalionu ?Czata 49?, walczył na Woli, a potem o rejonie Dworca Gdańskiego i ulicy Inflanckiej. 7 września niedaleko szpitala św. Łazarza został śmiertelnie ranny. Upamiętnia go tablica w inowrocławskim Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2, dawnej Szkole Handlowej, do której uczęszczał.

 

Inni zabici nosili równie znane w naszym mieście nazwiska. Henryk Hozakowski to bratanek Mariana, dyrektora Szkoły Rolniczej, poległy na Nowym Świecie kpt. Jerzy Graczyk ps. ?Roman? to syn właściciela kawiarni ?Promień? (późniejsza ?Europa?), a dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych Andrzej Mierosławski ps. ?Sowa?, który walczył i zginął na ulicy Brackiej, był synem znanego lekarza Stanisława Mierosławskiego. Córką wybitnej inowrocławskiej działaczki społecznej Heleny Tokarskiej była łączniczka w sztabie na Mokotowie Czesława Reichertowa ps. ?Czesława?, która zginęła 14 września.

 

Najbardziej znanym poległym powstańcem jest oczywiście legendarny Andrzej Szwajkert nazywany po prostu Jędrusiem. Nie miał jeszcze ukończonych 11 lat, gdy pod koniec powstania, 29 września, na Żoliborzu trafiony został śmiertelnie odłamkiem pocisku czołgowego. Warszawianie często składają kwiaty na jego mogile na Powązkach, gdzie spoczywa obok harcerzy ?Zośki? i ?Parasola?, a w Inowrocławiu imię Jędrusia nosi skwer, w pobliżu którego mieszkali po wojnie jego rodzice – Aleksandra (nauczycielka) i Alfred (adwokat) oraz starszy brat Włodzimierz, który później został lekarzem).

 

Ośmiu poległych to wychowankowie ?Kasprowicza?. Poza Graczykiem, Mierosławskim i Wybrańskim zginęli jeszcze:

Marian Borkowski,

Wiktor Chlipalski (informacja od jego siostry Jadwigi z Bydgoszczy),

Jerzy Sikorski,

60-letni Józef Zabłocki rodem z Golejewa, który poległ na barykadzie przy Marszałkowskiej (róg Siennej) (spoczywa na Powązkach),

Tadeusz Wieszczycki ps. ?Grzymała? z batalionu ?Chrobry I?, którego biogram opracował niedawno bratanek Jerzy Wieszczycki z Tomaszowa Mazowieckiego. Tadeusz Wieszczycki trafiony został na jednej z barykad na Starym Mieście.

 

W gronie wyróżnionych Krzyżami Walecznych, poza już wymienionymi, był również 18-letni Jerzy Ziętara ps. ?Ryś? z batalionu ?Miotła? zgrupowania ?Radosław?, o którym wiemy, że poległ na ulicy Okręg.

 

W powstańczych walkach stracili ponadto życie mieszkający przed wojną w Inowrocławiu: Henryk Pietrzak, Edward (wedle innych źródeł Mieczysław) Siemianowski i Stefan Błochowiak.

 

Spośród sporego grona inowrocławskich lekarzy pracujących w powstańczych szpitalach nie przeżył Henryk Sikorski, przedwojenny ordynator szpitala powiatowego, radny i działacz społeczny, który zmarł jesienią 1944 roku na skutek odniesionych w powstaniu ran.

 

To zapewne niepełna lista ?inowrocławskich strat? w Powstaniu Warszawskim. Długa byłaby też lista tych, którzy przeżyli. Wielu zasługuje na pamięć i czeka na swego historyka, żeby wspomnieć choćby tak nietuzinkowe postacie jak: przydzielonego do ochrony Delegatury Rządu Stefana Rodkiewicza ze słynnego batalionu ?Kiliński? (zastępca dowódcy 6. kompanii, a pod koniec powstania zastępca dowódcy kompanii ?D? batalionu osłonowego utworzonego do dyspozycji Komisji Likwidacyjnej nadzorującej porozumienie o zaprzestaniu działań wojennych), negocjatora z ramienia Rady Głównej Opiekuńczej dra Stanisława Wachowiaka, ranną w powstaniu wybitną po wojnie uczoną, absolwentkę Gimnazjum Marii Konopnickiej Florentynę Łabiszewską-Jaruzelską, zamieszkałą obecnie w Krakowie Marię Bińkowską, córkę komendanta inowrocławskiego garnizonu płk. Bolesława Mirgałowskiego, 16-letniego Janusza Bratka-DąbrowskiegoJózefa Kisielnickiego i Wacława Chojnę-Horodyńskiego ze zgrupowania ?Radosław?,  świadka wybuchu niemieckiego czołgu-pułapki Władysława Sroczyńskiego, znanego inowrocławskiego adwokata Józefa Mielcarka, lekarzy ? Floriana Bronickiego, Wacława Skoniecznego i Czesława Bydałka, ks. Mariana Prusaka rodem z Mamlicza, żołnierza AK odznaczonego Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami przez gen. Bora-Komorowskiego, po wojnie ostatniego spowiednika Danuty Siedzikówny ps. ?Inka? z 5. Wileńskiej Brygady AK.

 

W powstaniu brała też udział Irena Dubiska ? ze skrzypcami i bronią (zachowało się zdjęcie Dubiskiej z karabinem na ramieniu). Podczas powstania grywała koncerty wspólnie z Mirą Zimińską i Tadeuszem Sygietyńskim.

 

W tegorocznych uroczystościach w Inowrocławiu (2015) brała udział już tylko jedna uczestniczka powstania ? ppor. Barbara Sosińska pseud. ?Nina? z batalionu ?Parasol?.

 

Pochodzili z terenu powiatu inowrocławskiego:

 

- Wspomniany wyżej Józef Zabłocki z Golejewa,

 

- Lech Czajka ps. ?Lech I? (ur. 1923 Wierzchosławice), żołnierz AK, walczył na Mokotowie w kompanii B-3 batalionu ?Bałtyk? wchodzącego w skład pułku ?Baszta?. Dostał się do niewoli i trafił do obozu dla żołnierzy AK w Skierniewicach. Po wojnie został inż. łączności, pracował w Stoczni Gdańskiej,

 

- Roman Iwicki (ur. Ostrowo k. Gniewkowa), odznaczony Krzyżem Walecznych,

 

- W warszawskim ruchu oporu zaangażowany był też Edward Grabski herbu Wczele (1883-1951), ziemianin pochodzący z Kruszy Podlotowej, wychowanek ?Kasprowicza?, powstaniec wielkopolski, wyróżniony przez papieża Piusa XI honorowym tytułem szambelana papieskiego. W powstaniu warszawskim stracił dwóch synów (jeden miał na imię Leon).

 

 
Error: the communication with Picasa Web Albums didn’t go as expected. Here’s what Picasa Web Albums said:




404. That’s an error.

The requested URL /data/feed/api/user/106232612795666801638/album/powstanie2015?kind=photo was not found on this server. That’s all we know.

 

 

Zostaw odpowiedź

 

  • O stronie

    Serwis KujawyZachodnie.pl to miejsce dla wszystkich, którzy kochają Kujawy i dla tych, którzy pojawili się tu przypadkiem. Piszemy o ludziach i wydarzeniach, które z jakiegoś powodu wpisały się w historię regionu lub mają znaczenie dla ludzi żyjących współcześnie. Zawsze staramy się, aby zamieszczane materiały były dawką pozytywnej energii do działania. Pisząc o rzeczach trudnych pokazujemy, w jaki sposób można sobie z nimi poradzić.

    Statystyka: Wpisów: 127, Komentarzy: 8

  • Reklama

  • Losowy film

    Oops, something went wrong.
  • Facebook Like Box



↑ Do góry